Meneşe Kitabı

Bahar ve Sonbahar Sebzelerini Kesişim Döneminde Yetiştirme

Yaz sebzeleri hâlâ hasat verirken sonbahar ekimlerinin zamanı gelir. Bu üst üste binme, ev bahçesinde en çok kafa karıştıran dönemdir: bir yanda hâlâ 30 dereceyi aşan öğle saatleri, diğer yanda giderek kısalan günler ve gece serinliği. Geçiş mevsimi sebzesi yetiştirme, tam olarak bu iki iklimi aynı fideliğe sığdırma sanatıdır. Doğru yaparsanız ekim ayının sonunda ıspanak, turp, marul ve lahana hasadına başlarsınız; yanlış yaparsanız çıkış bile alamadan tohumu kaybedersiniz.

Aşağıdaki sıralama, ağustos ortasından kasım başına kadar uzanan dönemi adım adım anlatıyor. Kendi bölgenizin ilk don tarihini bilmek, bu takvimi kaydırmanız gerekip gerekmediğini söyleyecek tek ölçüttür.

Adım Adım Kesişim Dönemi Bakımı

  1. Geriye doğru sayarak ekim tarihini bulun. Tohum paketindeki olgunlaşma süresini alın, bölgenizin ilk don tarihinden geriye sayın ve üzerine 10-14 gün "sonbahar payı" ekleyin. Günler kısaldıkça bitkiler yavaşlar; yazın 45 günde hasat edilen bir turp, eylül sonunda 60 gün isteyebilir. Mevsime göre sebze yetiştirme takvimini kendi ilk don tarihinize göre kaydırarak kullanmak, tek başına başarı oranını belirgin şekilde yükseltir.
  2. Yeri erken boşaltın, ama toprağı boş bırakmayın. Verimini tamamlamış fasulye, hıyar ya da kabak sıralarını sökün. Kökleri toprakta bırakıp gövdeyi kesmek, yapıyı bozmadan organik madde bırakmanın kolay yoludur. Boşalan yatağa bir parmak kalınlığında olgun kompost serip hafifçe karıştırın. Yaz boyu sulama ve hasatla sıkışmış toprağı derin işlemek yerine yüzeyden beslemek, sonbahar köklerinin hızlı yayılması için yeterlidir.
  3. Beslemeyi azota değil dengeye çevirin. Yaz sebzeleri bol azot ister; sonbahar yeşillikleri ise gövdesi sağlam, yaprağı sıkı gelişirse dona daha dayanıklı olur. Bu yüzden geçiş döneminde yoğun azot yerine dengeli bir organik gübre veya kompost çayı tercih edin. Aşırı azot, dokuları sulu ve gevşek yapar; ilk don böyle yaprakları hemen yakar.
  4. Sıcakta çimlenme sorununu gölgeyle çözün. Marul, ıspanak ve lahana tohumları 25 derecenin üzerindeki toprakta ya hiç çıkmaz ya da düzensiz çıkar. Ekim yataklarının üzerine gölge filesi, ince bir tül ya da geçici bir tahta paravan koyun. Yaz ortası ekimlerinde tohumu 1-2 santim daha derine atmak da işe yarar; alt katman daha serin ve nemlidir. Çıkıştan yaklaşık on gün sonra gölgeyi kaldırın.
  5. Sulamayı sık ve yüzeysel değil, düzenli ve derin yapın. Çimlenme aşamasında üst 2 santim asla kurumamalı; günde iki kez hafif nemlendirme gerekebilir. Fideler tutunduktan sonra aralığı açıp derinliği artırın. Damla sulama bu dönemde özellikle değerlidir, çünkü yaprak ıslatmadan kök bölgesini besler ve serin gecelerde mantar baskısını düşürür. Ekim ayına girildiğinde buharlaşma azaldığı için sulama miktarını kademeli olarak kısmak gerekir; unutulan bir program kökleri boğar.
  6. Fide ile tohumu birlikte kullanın. Lahana, brokoli, karnabahar ve pırasa gibi uzun süre isteyen türler için fide yetiştirmek ya da hazır fide almak zaman kazandırır. Turp, roka, tere, ıspanak, kışlık soğan ve baş salatalar doğrudan yere ekilebilir. Karışık bir yatak kurarken hızlı olanları yavaşların arasına serpiştirin; alan boş kalmaz, yabancı ot da azalır.
  7. Zararlıyı geçiş döneminde ihmal etmeyin. Yaz sonu, lahana kelebeği ve yaprak biti için ikinci bir dalga demektir. Yeni ekilen fideleri ince böcek filesiyle kapatmak, sonradan müdahale etmekten kolaydır. Sabun çözeltisi, elle toplama ve bitki rotasyonu bu dönemde fazlasıyla yeterli olur; doğal yöntemlerle kontrol, serin havada zaten daha etkilidir çünkü zararlı popülasyonu kendiliğinden geriler.
  8. İlk dondan önce koruma planını hazırlayın. Tünel, alçak kemer, cam kapak ya da kalın malç… Hangisini kullanacağınıza don gecesi karar vermeyin. Malzemeyi eylül sonunda hazır edin. Kök sebzelerin üstüne 5-10 santim saman veya yaprak malçı, marul ve ıspanak üzerine ince agril örtü çoğu bölgede aralık ortasına kadar hasat sağlar. Kış bahçeciliğine geçiş, aslında bu örtünün ne zaman serildiğiyle başlar.

Sık Yapılan Hatalar