Meneşe Kitabı

Mevsime Göre Sebze Yetiştirme Takvimi

Sebze bahçesinde başarıyı belirleyen şey çoğu zaman ne ektiğiniz değil, ne zaman ektiğinizdir. Aynı tohum, iki hafta arayla toprağa girdiğinde tamamen farklı sonuç verebilir. Bu yüzden mevsimsel sebze ekimi, ev bahçeciliğinin en temel becerilerinden biri: bir kez kendi bölgenize göre bir takvim çıkardığınızda, her yıl aynı iskeleti kullanarak çalışabilirsiniz.

Aşağıdaki yaklaşım, hazır bir listeyi kopyalamak yerine kendi takviminizi kurmanız için düzenlendi. Çünkü Akdeniz kıyısındaki bir bahçeyle İç Anadolu'daki bir bahçe arasında bazen bir buçuk aylık fark olur.

Adım Adım Kendi Ekim Takviminizi Kurmak

  1. Son ve ilk don tarihlerinizi öğrenin. Takvimin çıpası bu iki tarihtir. İlkbaharda son don ne zaman görülüyor, sonbaharda ilk don ne zaman düşüyor? Bunu bölgenizdeki tecrübeli üreticilerden, komşu bahçelerden veya yıllık hava kayıtlarından öğrenebilirsiniz. Sıcak sevenlerin tamamı "son dondan sonra", soğuk sevenlerin çoğu ise "son dondan haftalar önce" toprağa girer.
  2. Sebzeleri iki gruba ayırın. Serin mevsim sebzeleri (ıspanak, marul, roka, turp, havuç, bezelye, lahana grubu, pırasa, soğan) 10–20 °C aralığında rahat çalışır, hafif dona dayanır ve yaz sıcağında tohuma kalkar. Sıcak mevsim sebzeleri (domates, biber, patlıcan, kabak, salatalık, fasulye, mısır, bamya) don görmez, toprak ısınmadan çimlenmez. Bu ayrımı içselleştirdiğinizde takvimin yarısı kendiliğinden oturur.
  3. Fide mi, doğrudan tohum mu karar verin. Uzun süre gerektiren domates, biber, patlıcan, lahana gibi türler için tohumu don tarihinden 6–8 hafta önce içeride ekmek gerekir. Havuç, turp, ıspanak, fasulye, kabak gibi türler kök yapısı ya da hızlı gelişimi nedeniyle doğrudan yerine ekilir. Tohumların kalitesi ve saklama koşulları burada belirleyici; kendi tohumunuzu ayırıyorsanız çimlenme oranını önceden test etmek zaman kazandırır.
  4. Toprağı ekimden önce hazırlayın. Havanın ısınmasını beklerken toprak da hazır olmalı. Sonbaharda eklenen kompost, kış boyunca dinlenerek ilkbahar ekimine çok daha uygun bir yapı bırakır. Islak toprağı bellemekten kaçının; sıkıştırılmış toprakta çimlenme düzensiz olur. Toprak hazırlığı ve organik madde artırma konusu ayrı bir başlık olarak ele alınmayı hak eder, çünkü takvimin en görünmez ayağı burasıdır.
  5. Ardışık ekim planlayın. Bir kerede 40 marul ekmek yerine, iki hafta arayla 10'ar marul ekin. Turp, roka, marul, ıspanak, fasulye gibi kısa döngülü türlerde bu yöntem hasadı aylara yayar. Hasat sonrası boşalan yeri hemen bir sonraki uygun türle doldurmak, aynı alandan çok daha fazla ürün almanızı sağlar.
  6. Sonbahar ekimini ilkbaharda planlayın. En sık atlanan adım budur. Sonbaharda hasat edeceğiniz lahana, pırasa, brokoli için fideleri yazın ortasında hazırlamanız gerekir. Sonbaharda ekilen sarımsak, soğun bir kısım çeşidi ve bakla ise kışı toprakta geçirip ilkbaharda hızlı başlangıç yapar.
  7. Sulama ve besleme ritmini mevsime bağlayın. Yaz ekimlerinde çimlenme aşamasında toprağın üst katmanı hızla kuruduğu için düzenli, hafif sulama şart. Damla sistemi kuruyorsanız yaz döneminde sabah erken saatleri tercih edin. Besleme tarafında ise yapraklı sebzeler azota, meyveli sebzeler çiçeklenme döneminde potasyuma daha çok ihtiyaç duyar.

Kaba Bir Mevsim Şeması

Dönem Ekilecekler Hasat
Kış sonu (içeride/serada) Domates, biber, patlıcan fidesi; bezelye, bakla Bezelye ve bakla ilkbahar sonu
İlkbahar başı Turp, ıspanak, marul, roka, havuç, soğan, patates 4–10 hafta içinde kademeli
İlkbahar sonu (don riski bitince) Domates, biber, patlıcan fidesi; fasulye, kabak, salatalık, mısır Yaz ortasından sonbahara kadar
Yaz ortası Lahana, brokoli, pırasa fidesi; ikinci tur fasulye Sonbahar
Sonbahar başı Ispanak, kuzukulağı, roka, turp, kışlık marul Sonbahar sonu ve kış
Sonbahar sonu Sarımsak, kışlık soğan Gelecek yaz başı

Sık Yapılan Hatalar