Meneşe Kitabı

Evde Kompost Yapımı ve Kullanımı

Mutfaktan çıkan çay posası, sebze kabukları, bahçeden toplanan kuru yapraklar... Bunların tamamı çöpe gitmek yerine birkaç ay içinde koyu renkli, toprak kokan bir gübreye dönüşebilir. Kompost, ev bahçeciliğinin en az masraf gerektiren ama toprağa en çok katkı sağlayan uygulamalarından biri. Aşağıda kompost yapımı adımları, malzeme dengesi ve bakım rutini sırayla anlatılıyor; kendi alanınıza göre ölçekleyerek uygulayabilirsiniz.

Kompost Nedir, Toprağa Ne Yapar?

Kompost, organik atıkların mikroorganizmalar ve küçük canlılar aracılığıyla kontrollü biçimde ayrışmasıyla oluşan humus benzeri bir malzemedir. Klasik bir gübre gibi düşünülmesi yanıltıcı olabilir: içindeki besin oranları kimyasal gübrelerden düşüktür, ama toprağın yapısını değiştirmesi bakımından çok daha etkilidir. Ağır killi toprakta gözenek açar, kumlu toprakta su tutma kapasitesini artırır, faydalı mikrobiyal yaşamı besler. Toprak hazırlığı ve bitki beslenmesi konularını ayrı ayrı ele alan yazılarda da göreceğiniz gibi, kompost bu iki konunun kesişme noktasında durur.

Malzeme Dengesi: Yeşil ve Kahverengi

Komposttaki tek kritik hesap, azot bakımından zengin "yeşil" malzemeler ile karbon bakımından zengin "kahverengi" malzemeler arasındaki orandır. Hacim olarak kabaca 1 ölçek yeşile 2-3 ölçek kahverengi hedeflemek çoğu ev kompostu için yeterlidir.

Yeşil (azot) Kahverengi (karbon) Konmayacaklar
Sebze-meyve kabukları, çay ve kahve posası, taze çim, yeşil budama artıkları, ayıklanmış yabani otlar (tohumsuz) Kuru yaprak, karton, gazete (parlak baskısız), talaş, saman, ince kuru dal, yumurta kabuğu Et, kemik, süt ürünleri, yağlı yemek artıkları, evcil hayvan dışkısı, hastalıklı bitki, tohum bağlamış otlar

Kompost Yapımı Adımları

  1. Yer ve kap seçimi. Yarı gölge, drenajı iyi ve sulamaya yakın bir nokta ideal. Bahçede 80x80x80 cm civarında bir tahta çerçeve ya da hazır kompost kabı kullanabilirsiniz. Balkonda çalışacaksanız kapaklı, yanları havalandırma delikli 40-60 litrelik bir bidon yeterli olur. Kütlenin çok küçük olması ısınmayı zorlaştırır; mümkünse en az 1 metreküpe yakın hacim hedefleyin.
  2. Taban katmanı. En alta 10-15 cm kalınlığında iri malzeme koyun: ince dallar, mısır sapı, kaba budama artığı. Bu katman alttan hava girişini ve fazla suyun süzülmesini sağlar.
  3. Katmanları kurmak. Üzerine sırayla bir kat yeşil, iki kat kahverengi gelecek şekilde yığın oluşturun. Her yeşil katmanın üstünü kahverengiyle kapatmak koku ve sinek sorununu baştan engeller. Aralara bir kürek bahçe toprağı ya da olgunlaşmış kompost serpmek, mikroorganizma aşısı gibi çalışır.
  4. Parça boyutunu küçültmek. Malzeme ne kadar küçükse ayrışma o kadar hızlı olur. Karpuz kabuğunu bıçakla bölün, kartonları yırtın, kalın dalları makasla kısaltın. Ancak her şeyi toz haline getirmeyin; kaba parçalar yığın içinde hava boşlukları bırakır.
  5. Nem ayarı. Doğru nem, sıkıldığında dağılmayan ama su damlatmayan ıslak sünger kıvamındadır. Kuruysa katman katman sulayın, fazla ıslaksa kuru yaprak veya karton ekleyip karıştırın. Yağışlı bölgelerde yığının üstünü örtmek işinizi kolaylaştırır. Bahçede damla sulama hattınız varsa, kompost yığınını hattın ucuna yakın konumlandırmak sulamayı rutine dönüştürür.
  6. Havalandırma. İlk ay haftada bir, sonrasında iki-üç haftada bir yığını dirgen veya kürekle çevirin. Kenardaki soğuk malzemeyi ortaya, ortadaki sıcak malzemeyi kenara alın. Çevirmek istemiyorsanız yığına dikey birkaç delik açıp içine kalın kamış veya delikli boru yerleştirebilirsiniz; bu pasif havalandırma süreci yavaşlatır ama işletir.
  7. Sıcaklığı izlemek. Dengeli kurulan bir yığın birkaç gün içinde ısınır; elinizi soktuğunuzda belirgin sıcaklık hissedilir. Bu aktif faz birkaç hafta sürer, sonra ısı düşer ve olgunlaşma dönemi başlar. Isınma hiç olmuyorsa genellikle yeşil malzeme veya nem eksiktir.
  8. Olgunluk kontrolü. Sıcak yöntemle ve düzenli çevirmeyle 2-3 ay, soğuk yöntemle 6-12 ay içinde kompost hazır olur. Hazır komposttan orman toprağı kokusu gelir, koyu renklidir, içine attığınız malzemeler ayırt edilemez. Emin olamıyorsanız bir avucunu saksıya koyup turp veya tere tohumu ekin; çimlenme normalse kompost kullanıma uygundur.
  9. Elemek ve kullanmak. 1 cm gözlü bir elekten geçirin; elekte kalan iri parçalar yeni yığına başlangıç malzemesi olur. Kullanım oranları: sebze tarhlarında yılda bir kez metrekareye 3-5 litre, toprağın üst 10-15 cm'ine karıştırılarak; saksı harcında hacmin en fazla üçte biri; ağaç ve çalıların altında 2-3 cm kalınlıkta malç olarak.

Sık Yapılan Hatalar