Meneşe Kitabı
Tohum Seçimi, Saklama ve Çoğaltma
Bahçenin en sessiz işi tohumla başlar. Toprağı hazırlamak, sulamak, gübrelemek gözle görülür emekler; ama hangi tohumu aldığınız, onu nasıl sakladığınız ve nasıl çoğalttığınız çoğu zaman sezonun sonucunu baştan belirler. Kötü saklanmış bir tohumdan çıkan cılız fide, sonradan hiçbir bakımla telafi edilmez. Aşağıda tohum ekimi ve saklama konusunu, seçimden çoğaltmaya kadar sırayla ele alıyoruz.
1. Tohumu doğru seçmek
İlk karar, ne tür bir tohumla çalışacağınızdır. Etikette ya da tohum torbasında geçen üç kavramı ayırt etmek işinizi kolaylaştırır:
- Standart (açık tozlaşan) çeşitler: Kendi tohumunu verir, yıllarca tekrar kullanılabilir. Ev bahçeciliği için en makul seçim.
- Atalık / yerel çeşitler: Açık tozlaşan tohumların bölgeye uyum sağlamış eski hatları. Lezzet ve dayanıklılık açısından güçlü olabilir, verim daha değişkendir.
- Hibrit (F1) çeşitler: Verim ve tekdüzelik yüksektir, ancak topladığınız tohum ebeveyne benzemez. Tohum saklamak istiyorsanız uygun değildir.
Seçimde ikinci ölçüt olgunlaşma süresidir. Torbada yazan "70 gün" gibi bilgiler, sizin bölgenizin don tarihleriyle uyuşuyorsa anlamlıdır. Kısa yazı olan yerlerde geç olgunlaşan domates çeşitleri hayal kırıklığı yaratır; mevsime göre sebze yetiştirme takviminizi çıkarırken bu sayıyı mutlaka not edin.
Tohum kalitesini nasıl anlarsınız?
Sağlıklı tohum dolgun, tek renkli, kırışmamış ve kırık olmayan tohumdur. Torbada toz, kırıntı, böcek deliği veya küf kokusu varsa kullanmayın. Üretim ya da paketleme yılı yazılıysa, tohumun yaşını doğrudan bilirsiniz.
2. Kendi tohumunuzu toplamak
- Ana bitkiyi seçin. En erken değil, en sağlıklı ve en tipik bitkiyi işaretleyin. Hastalık belirtisi taşıyan bitkiden tohum almayın.
- Tam olgunlaşmayı bekleyin. Yemeklik olgunluk ile tohumluk olgunluk aynı şey değildir. Fasulye kabuğu kağıt gibi kuruyana, salatalık sararıp yumuşayana, domates aşırı olgunlaşana kadar bekleyin.
- Islak tohumları ayıklayın. Domates, salatalık, kabak gibi türlerde tohumu pulpuyla birlikte bir kaba alın, üzerini biraz suyla örtün ve 2–3 gün oda sıcaklığında bekletin. Fermente olan jel tabakası çözülür; dibe çöken dolgun tohumları yıkayıp süzün.
- Kuru tohumları harmanlayın. Fasulye, bezelye, marul, maydanoz gibi türlerde kuruyan kapsülleri ovalayıp elekle ya da hafif üfleyerek kabuktan ayırın.
- Kurutun. Gölgede, hava akımı olan bir yerde ince tabaka halinde serin. Tohum parmakla bastırıldığında ezilmiyor, kırılıyorsa kurumuştur. Kalorifer üstü veya doğrudan güneş gibi 35 °C üzeri ortamlarda kurutmayın.
Çapraz tozlaşan türlerde (kabak, mısır, lahana ailesi) yakınında başka çeşit varsa tohum karışır. Saf tohum istiyorsanız çeşitler arasında mesafe bırakın ya da çiçeği tül keseyle izole edin.
3. Saklama koşulları
Tohum saklamanın tek bir kuralı var: serin, karanlık ve kuru. Ömrü kısaltan asıl etken nem, ikinci etken sıcaklıktır. Kabaca, depo sıcaklığı ile nem oranının toplamı 50'nin altında kalıyorsa (örneğin 15 °C + %30 nem) koşullar iyidir.
- Kağıt zarf veya bez kese kullanın; tohum tam kuru değilse kapalı cam kavanoz küf yapar.
- Tam kurumuş tohumu cam kavanozda saklayacaksanız içine pirinç, silika jel ya da kurutulmuş kil paketi koyun.
- Buzdolabının sebzelik değil, en soğuk rafında saklayabilirsiniz; kavanozu çıkardıktan sonra açmadan önce oda sıcaklığına gelmesini bekleyin, aksi halde yüzeyde su toplanır.
- Her zarfın üzerine çeşit adı, toplama yılı ve varsa notunuzu yazın. Etiketsiz tohum bir sonraki yıl tanımsız tohumdur.
Yaklaşık çimlenme ömürleri
| Tür | İyi koşullarda ömür |
|---|
| Soğan, pırasa, maydanoz | 1–2 yıl |
| Havuç, biber, marul, ıspanak | 2–3 yıl |
| Domates, patlıcan, fasulye, bezelye | 3–4 yıl |
| Kabak, salatalık, pancar, lahana | 4–5 yıl |
Eski tohumlarda ekimden önce çimlenme testi yapın: 10 tohumu nemli kağıt havluya sarıp poşete koyun, ılık bir yerde bekletin. 8 tanesi çimlenirse gönül rahatlığıyla kullanın; 4 tanesi çimlenirse ekim sıklığını iki katına çıkarın.
4. Ekim ve çoğaltma
- Ortamı hazırlayın. Fide harcı hafif, elenmiş ve gübresiz olmalı. Bahçe toprağını doğrudan viyole doldurmak sıkışma ve hastalık riski taşır; kompostunuzu kullanacaksanız iyice olgunlaşmış olanı eleyip harca karıştırın.
- Derinliğe dikkat edin. Genel kural, tohum çapının 2–3 katı kadar derinlik. Marul, kekik gibi ışıkta çimlenen küçük tohumlar yüzeye serpilip hafifçe bastırılır.
- Nem dengesini koruyun. Alttan sulama ya da püskürtme tercih edin. Sürekli sırılsıklam ortam kök çürüklüğüne (devrilme hastalığı) yol açar.
- Sıcaklığı ayarlayın. Domates, biber, patlıcan g