Meneşe Kitabı

Iç Ortamda Yapay Işıkla Bitki Yetiştirme

Pencere önünde iyi görünen bir fesleğenin kışa doğru sararıp incelmesi, çoğu apartman bahçecisinin tanıdığı bir manzaradır. Sorun genellikle su ya da gübre değil, ışıktır. Gözümüz kapalı bir odayı "aydınlık" olarak algılar; oysa bitkinin fotosentez için ihtiyaç duyduğu ışık şiddeti, pencereden bir metre uzaklaşmakla ciddi biçimde azalır. Yapay aydınlatma, bu açığı kapatmanın ve mevsimden bağımsız üretim yapmanın en doğrudan yolu.

Işığı Bitkinin Gözünden Anlamak

Bitkiler görünür ışığın 400–700 nanometre aralığını kullanır; bu aralığa fotosentetik aktif radyasyon (PAR) denir. Bir lambanın kaç watt harcadığı değil, bitki yüzeyine saniyede kaç foton düşürdüğü (PPFD) ve bunun gün boyunca toplamı (DLI, günlük ışık integrali) belirleyicidir. Pratikte iki değişkeni yönetirsiniz: şiddet (lambanın gücü ve mesafesi) ve süre. Şiddeti düşük bir sistemle çalışıyorsanız süreyi uzatarak bir yere kadar denge kurabilirsiniz.

Bitki grubuGünlük ışık süresiIşık talebi
Yeşil yapraklılar (marul, ıspanak, roka)12–14 saatDüşük–orta
Mutfak otları (fesleğen, maydanoz, kekik)14–16 saatOrta
Fide ve çelik yetiştirme14–16 saatOrta
Meyve verenler (domates, biber, çilek)16–18 saatYüksek
Gölge seven süs bitkileri (pothos, zamiokulkas)10–12 saatÇok düşük

Adım Adım Kurulum

  1. Amacınızı netleştirin. Kışın birkaç saksı otu canlı tutmak ile domates meyvelendirmek çok farklı yatırımlar gerektirir. Yaprak üretimi ucuz ve affedici, çiçek–meyve üretimi ise yüksek şiddet isteyen bir hedeftir. Baştan doğru hedef seçmek, sonradan hayal kırıklığını önler.
  2. Lamba tipini seçin. T5 flüoresan borular yumuşak, geniş ve homojen bir ışık verir; fide büyütme rafları ve yeşillikler için hâlâ oldukça uygundur. LED paneller ve barlar aynı ışığı daha az elektrikle üretir, daha az ısıtır ve uzun ömürlüdür. Beyaz (tam spektrum, 3000–5000 K) LED'ler evde en kullanışlısıdır: bitkiyi de besler, gözü de yormaz. Mor-pembe "blurple" paneller verimli olabilir ama yaprak rengini göremediğiniz için hastalık ve besin eksikliğini fark etmek zorlaşır.
  3. Mesafeyi ayarlayın. Işık şiddeti mesafeyle hızla düşer. Flüoresan borular yaprak yüzeyinden 10–20 cm, orta güçte LED barlar 20–30 cm, güçlü paneller 30–45 cm uzakta tutulur. Ölçü aleti yoksa elinizi bitki hizasında 30 saniye tutun: rahatsız edici bir sıcaklık hissediyorsanız lamba fazla yakındır. Aydınlatmayı zincir veya ayarlanabilir askıya alın; bitki büyüdükçe yükseltirsiniz.
  4. Karanlığı da programlayın. Bitkiler geceyi solunum, hücre uzaması ve besin taşınması için kullanır. Sürekli ışık bazı yeşilliklerde işe yarasa da domates, biber gibi türlerde yaprak bozukluklarına yol açar. Bir zaman saati (timer) alın; günün hangi saatinde açıldığı önemli değil, düzenli olması önemlidir. Elektrik tarifesi uygunsa geceden yararlanabilirsiniz.
  5. Işığı yansıtarak çoğaltın. Rafın arka ve yan yüzeylerini mat beyaz boya ya da beyaz karton ile kaplamak, aynı lambadan gelen ışığın alt yapraklara ulaşmasını sağlar. Parlak alüminyum folyo noktasal yansıma yaptığı için beyaz yüzey kadar iyi değildir.
  6. Hava ve nemi ihmal etmeyin. Işık arttıkça bitki daha çok terleme yapar, daha çok su ve karbondioksit ister. Kapalı bir dolap içinde yetiştirme yapıyorsanız küçük bir sirkülasyon fanı şart: gövdeleri güçlendirir, yaprak yüzeyinde nem birikmesini ve buna bağlı küf sorunlarını azaltır.
  7. Su ve besini yeni koşullara göre güncelleyin. Işıklı raftaki saksılar, gölgede duran aynı saksılardan daha hızlı kurur. Konteyner ve saksı bahçeciliğinde işe yarayan hafif, iyi drene harç karışımları burada da geçerlidir. Büyüme hızlandığı için seyreltik sıvı gübreyi düzenli aralıklarla vermek gerekir; gübre uygulama yöntemlerinde olduğu gibi, azı fazlasından iyidir.
  8. Gözlemleyin ve kayıt tutun. Boğum araları kısa ve yapraklar koyu yeşilse şiddet yeterlidir. İki hafta arayla fotoğraf çekip not almak, hangi mesafenin hangi türde işe yaradığını öğrenmenin en hızlı yolu.

Sık Yapılan Hatalar