Meneşe Kitabı
Duvar ve Trelislere Sarılan Bitkiler Nasıl Yetiştirilir
Düşey yüzeyler, bahçenin en az kullanılan ama en cömert alanlarıdır. Bir metrekare toprak, doğru bitkiyle birlikte iki üç metre yükseğe çıkabilir; hem gölge, hem çiçek, hem de yaz aylarında duvarın ısınmasını yavaşlatan bir örtü kazanırsınız. Ne var ki tırmanıcı bitkiler duvar yetiştirme işi, fidanı duvarın dibine dikip beklemekle olmuyor. Bitkinin tutunma biçimini bilmek, desteği önceden kurmak ve kök bölgesine hak ettiği toprağı vermek gerekiyor.
Önce Bitkinin Tutunma Biçimini Anlayın
Tırmanıcılar tek bir grup değil. Hangi desteği kuracağınız, doğrudan bitkinin tutunma stratejisine bağlı:
- Sarılıcılar: Gövdeleri desteğin etrafında döner. Hanımeli, yasemin, sarmaşık gül olmayan asma türleri bu gruptadır. Dikey teller, ince latalar veya 2–4 cm çapında çubuklar iş görür; çok kalın kirişlere sarılamazlar.
- Sülük atanlar: Bezelye, asma, tutkal sarmaşığı gibi türler ince sülüklerle kavrar. Yatay ve dikey tellerden oluşan bir ağ ya da geniş gözlü trelis idealdir.
- Kendiliğinden tutunanlar: Amerikan sarmaşığı, duvar sarmaşığı ve tırmanıcı ortanca; yapışkan diskleri veya hava kökleriyle yüzeye kendileri yerleşir. Destek gerekmez ama sağlam olmayan sıva, dökme derz ya da ahşap kaplamada iz bırakabilirler.
- Yaslananlar: Sarmaşık güller ve böğürtlen türü bitkiler tutunmaz, sadece yaslanır. Bunları düzenli olarak bağlamanız gerekir.
Adım Adım Uygulama
- Duvarı ve yönü değerlendirin. Güneye ve batıya bakan duvarlar sıcak ve kurudur; yasemin, begonvil, asma buraya uygundur. Kuzey duvarları serin ve gölgelidir, tırmanıcı ortanca ve sarmaşık daha memnun olur. Duvarın nemli mi, sıvasının sağlam mı olduğunu da not edin.
- Desteği bitkiden önce kurun. Trelis ya da tel sistemini duvara monte ederken arada en az 5–8 cm boşluk bırakın. Bu boşluk hava akımı sağlar, gövdelerin arkadan geçmesine izin verir ve duvarın nem tutmasını engeller. Dübeller arası mesafeyi 40–50 cm’de tutun; olgun bir asma şaşırtıcı derecede ağır olur, özellikle yağmurdan sonra. Tel sistemi kuracaksanız 2–3 mm paslanmaz çelik tel ve gergi vidası kullanın, 40 cm aralıklı yatay sıralar çoğu bitki için yeterlidir.
- Dikim çukurunu duvardan uzağa açın. Duvar dibi toprağı genellikle kuru, taşlı ve harç kalıntılıdır. Çukuru duvardan 30–45 cm uzağa açın, kök topunun iki katı genişlikte olsun. Çıkardığınız toprağı kompost ve iyi yanmış organik gübreyle karıştırın; toprak hazırlığı ve kompost kullanımı konusunda bahçenin diğer bölümlerinde uyguladığınız yöntem burada da geçerlidir, hatta daha kritiktir çünkü bitki uzun yıllar aynı yerde kalacak.
- Fidanı desteğe doğru eğik dikin. Kök topunu, gövde tepesi trelise yaklaşacak şekilde yaklaşık 45 derece yatırın. Aşılı sarmaşık güllerde aşı noktasını toprak seviyesinin hemen üstünde bırakın. Dikimden sonra bol su verin ve kök bölgesini 5–7 cm kalınlığında malçla kapatın.
- İlk sürgünleri yayarak bağlayın. Genç bitkinin ana sürgünlerini yukarı değil, yelpaze biçiminde yana doğru yönlendirin. Yatay veya eğik büyüyen dallar daha çok çiçek gözü oluşturur; hepsini dikey bırakırsanız altta çıplak, tepede yoğun bir bitki elde edersiniz. Bağlarken yumuşak rafya veya bahçe bağı kullanın, tel ile gövdeyi sıkmayın, parmak geçecek kadar pay bırakın.
- Sulamayı ilk iki yıl ciddiye alın. Duvar dibi hem yağmur gölgesinde kalır hem de yansıyan ısıyla kurur. Kök bölgesine bir damlama hattı çekmek, elle sulamaktan çok daha istikrarlı sonuç verir; damla sulama düzeneğini kurarken hattı gövdeden 15–20 cm uzağa, kök bölgesini çevreleyecek şekilde yerleştirin.
- Besleme ve budama takvimi oluşturun. İlkbaharda sürgünler uyanmadan hemen önce dengeli bir gübre, çiçeklenme döneminde potasyumu yüksek bir takviye çoğu tırmanıcı için yeterlidir. Budamada temel kural: baharda çiçek açanlar çiçekten sonra, yaz sonunda çiçek açanlar kış sonunda budanır. Her yıl birkaç yaşlı dalı dipten alarak bitkiyi yenilemek, taçtaki yoğunlaşmayı ve alttaki çıplaklaşmayı önler.
Sık Yapılan Hatalar
- Desteği sonradan kurmak. Sürgünler bir yöne alıştıktan sonra bunları kırmadan yeniden yönlendirmek çok zordur. Trelis her zaman fidandan önce yerine gelir.
- Fidanı duvarın tam dibine dikmek. Temel harcı, kuru toprak ve saçak yağmur gölgesi bir arada bitkiyi yıllarca cılız bırakır.
- Yanlış eşleştirme. Kendiliğinden tutunan güçlü sarmaşıkları eski, sıvası dökülen duvarlara veya ahşap kaplamalara vermek onarım masrafı doğurur. Bu tür yüzeylerde tel-trelis sistemi ve sarılıcı türler daha güvenlidir.
- Sıkı bağlar ve naylon ip. Gövde kalınlaştıkça bağ etine gömülür, o dal zamanla ölür. Bağları her sezon başında kontrol edip gevşetin.
- Hava akımını unutmak