Meneşe Kitabı
Balık Fertilizeri Yapımı ve Ev Bahçesinde Kullanımı
Balık artıkları, mutfakta çöpe giden ama bahçede en değerli besin kaynaklarından birine dönüşebilen malzemelerdir. Balığın kılçığı, kafası, iç organları ve derisi; azot, fosfor, kalsiyum ve çok sayıda iz element barındırır. Bu malzemeyi doğru yöntemle fermente ettiğinizde elinizde, hem yapraktan hem kökten uygulanabilen, toprak canlılığını da destekleyen bir sıvı gübre olur. Balık fertilizeri organik gübre arayışında olan ev bahçıvanları için en pratik yol, hazır ürün almak yerine bu fermantasyonu evde küçük ölçekte kurmaktır.
Aşağıda iki yöntem anlatılıyor: şekerle (veya melasla) yapılan hızlı fermantasyon ve suda bekletmeye dayanan klasik "balık çayı". İkisi de işe yarar, ama koku, süre ve kullanım oranları farklıdır.
Neden Balık Gübresi?
Kompost yığını mükemmel bir toprak düzenleyicisidir, ancak besin yoğunluğu düşüktür ve etkisi yavaş açığa çıkar. Balık fermantasyonu ise hızlı etkili bir azot ve fosfor kaynağıdır. Özellikle domates, biber, patlıcan gibi uzun sezon boyunca meyve veren bitkilerde, fide dikiminden sonraki vejetatif dönemde belirgin fark yaratır. Toprağı hazırlamak ve geliştirmek üzerine yazdıklarımızla birlikte düşünürseniz: kompost yapıyı kurar, balık gübresi ise sezon içinde ihtiyacı karşılar.
Yaklaşık Besin İçeriği
| Malzeme | Öne çıkan katkı | Bitkideki etkisi |
|---|
| İç organlar, et artığı | Azot | Yaprak ve sürgün gelişimi |
| Kılçık, kemik | Fosfor, kalsiyum | Kök ve meyve oluşumu |
| Deri, yağ dokusu | Yağ asitleri, iz elementler | Genel dayanıklılık |
| Melas / şeker | Karbon kaynağı | Faydalı mikroorganizma çoğalması |
Yöntem 1: Melaslı Fermantasyon (Önerilen)
- Malzemeyi hazırlayın. Balık artıklarını mümkün olduğunca küçük parçalara ayırın. Bıçakla doğramak yeterli; ne kadar küçük olursa fermantasyon o kadar hızlı ilerler. Tuzlanmış, salamura veya baharatlanmış balık kullanmayın; tuz toprağa zarar verir.
- Kap seçin. Ağzı geniş, kapaklı plastik bir bidon ya da geniş kavanoz ideal. Kabın en az üçte birini boş bırakın, çünkü fermantasyon sırasında gaz birikir. Metal kap kullanmayın.
- Katmanlayın. Bir kat balık artığı, üzerine kabaca eşit hacimde esmer şeker veya melas. Klasik oran 1 kilo balık artığına 1 kilo şeker şeklindedir; melasla çalışıyorsanız aynı ağırlığı esas alın. Şeker, malzemedeki suyu çekerek çürümeyi değil fermantasyonu tetikler.
- Kapağı gevşek bırakın. Tam sıkmayın; oluşan gazın çıkması gerekir. Alternatif olarak kapağı sıkıp günde bir kez kısa süre açarak gaz tahliyesi yapabilirsiniz.
- Serin ve gölge bir yerde bekletin. Doğrudan güneş almayan, 18-28 °C arası bir köşe uygundur. Balkon dolabı, kömürlük ya da bahçenin gölgeli bir kenarı olur.
- Karıştırın ve izleyin. İlk hafta günde bir, sonra iki günde bir tahta bir çubukla karıştırın. İki hafta içinde malzeme koyu renkli, koyu kıvamlı bir sıvıya dönüşmeye başlar.
- Olgunlaştırın. Kullanılabilir hale gelmesi için 3-4 hafta yeterlidir; 2 ay beklerseniz koku azalır ve kıvam daha homojen olur. Olgun ürün ekşi-tatlı, turşuya benzer bir koku verir. Ağır çürük kokusu varsa süreç yolundan çıkmıştır.
- Süzün ve saklayın. Tülbentten geçirip sıvıyı cam veya plastik şişelere alın. Serin, karanlık yerde 6-12 ay dayanır. Süzgeçte kalan kılçıklı posayı doğrudan toprağa gömebilirsiniz veya kompost yığınının ortasına yerleştirebilirsiniz.
Yöntem 2: Su Bazlı Balık Çayı
Şeker kullanmak istemiyorsanız, balık artıklarını 1 ölçü artık – 3 ölçü su oranında bir kovaya koyup 3-4 hafta bekletebilirsiniz. Bu yöntem daha kokuludur ve kabı mutlaka bahçenin uzak bir köşesinde tutmanız gerekir. İşleyişi hızlandırmak için içine bir avuç toprak veya olgun kompost atmak faydalıdır.
Bahçede Nasıl Kullanılır?
Fermente sıvı çok yoğundur, asla saf kullanılmaz.
- Kökten sulama: 1 ölçü fermente sıvıya 200-500 ölçü su. Pratikte 10 litre suya 2-4 çay kaşığı. 10-15 günde bir uygulayın.
- Yapraktan püskürtme: Daha seyreltik hazırlayın, yaklaşık 1:500. Sabah erken veya akşamüstü, yaprak altlarını da ıslatacak şekilde püskürtün. Süzgeçten iyi geçmemiş sıvı püskürtme başlığını tıkar.
- Fide ve tohum döneminde: Çimlenme ve ilk gerçek yapraklar çıkana kadar hiç vermeyin. Sonrasında yarı doza inin.
- Saksı ve konteynerlerde: Sınırlı toprak hacminde besin daha çabuk tükenir; bu yüzden düzenli seyreltik uygulama, seyrek ve yüksek dozdan çok daha güvenlidir. Damla sulama sistemine vermeyi düşünüyorsanız iyice süzülmüş sıvıyı kullanın ve sistemi ardından temiz suyla yıkayın.
Balık gübresi azot ağırlıklıdır. Çiçeklenme ve meyve tutumu döneminde tek başına verilirse bitki yapraklanmaya kaçabilir. Bu dönemde kül, kemik unu veya potasyum kaynaklı bir takviye ile dengelemek gerekir.