Balkonda ya da küçük bir teras köşesinde domates yetiştirmek isteyenlerin en sık karşılaştığı sorun, bitkinin beklenenden çok daha fazla büyümesi. Klasik sırık domatesler iki metreyi aşabilir, sürekli filiz alma ve destek gerektirir. Bodur (determinant ya da "cüce") çeşitler ise belirli bir boya ulaştıktan sonra büyümeyi durdurur, meyvelerini kısa bir dönemde toplu olarak verir. Bu yüzden bodur domates saksı yetiştirme yöntemi, sınırlı alanı olan ev bahçecileri için en pratik çözümlerden biri.
Aşağıda çeşit seçiminden hasada kadar süreci sırayla ele alıyorum. Konteyner bahçeciliğinin genel mantığını daha önce okuduysanız, buradaki adımlar o temelin üzerine oturacak.
Tohum paketinde "determinant", "bush type", "bodur" ya da "saksı tipi" ibaresi arayın. Bu bitkiler genellikle 40–80 cm arasında kalır ve gövde ucunda çiçek salkımı oluşturarak büyümeyi tamamlar. Ülkemizde yaygın bulunan seçenekler arasında kiraz domatesin bodur formları, salkım tipi kompakt çeşitler ve sarkan (askı saksısı için uygun) tipler var.
Tohumu kendiniz saklıyorsanız, hibrit olmayan çeşitleri seçmek gelecek yıl için avantaj sağlar; tohum saklama ve çoğaltma konusunu ayrıca incelemeye değer.
Bodur olması az toprakla yetineceği anlamına gelmez. Tek bitki için en az 15–20 litre hacim hedefleyin; 25 litre daha rahat bir sonuç verir. Derinlik 30 cm'in altına düşmesin, çünkü domates kökü aşağı doğru gelişmeyi sever.
Harç karışımı olarak şu oran iyi çalışır: 5 ölçek torf ya da hazır saksı harcı, 2 ölçek olgun kompost veya solucan gübresi, 1 ölçek perlit. Bahçe toprağını doğrudan saksıya doldurmak yerine en fazla küçük bir oranda katın; sıkışıp havasız kalıyor. Kendi kompostunuzu üretiyorsanız burada değerlendirmek için ideal bir alan.
Işık: Günde en az 6 saat doğrudan güneş şart. Güney ya da güneybatı cepheli balkonlar en verimli olanı. Işık yetersizse bitki uzar, çiçek tutmaz.
Sulama: Toprağın üst 2–3 cm'i kuruduğunda sulayın. Düzensiz sulama, meyve dibinde siyah çürüklüğün ve çatlamanın başlıca nedeni. Birden fazla saksı varsa küçük ölçekli bir damla sulama düzeni işi ciddi biçimde kolaylaştırır; balkonlarda zamanlayıcılı basit sistemler yeterli oluyor.
Destek: Bodur çeşitler bile meyve yükü altında yatabilir. Dikimle birlikte 60–80 cm'lik bir çubuk ya da küçük bir kafes yerleştirin. Sonradan çakılan çubuk kökleri yaralar.
Saksıda besin sınırlı ve sulama suyuyla yıkanıp gider. Şu ritim güvenilirdir:
| Dönem | Uygulama |
|---|---|
| Dikimden ilk 3 hafta | Ek gübre yok; harçtaki kompost yeterli |
| İlk çiçekler görülünce | 10–14 günde bir potasyum ağırlıklı sıvı gübre |
| Meyve büyürken | Aynı ritmi sürdürün, azot ağırlıklı gübreden kaçının |
Azotu fazla verirseniz yaprak bol, meyve az olur. Bitki beslenmesinde uygulama sıklığı, gübrenin türünden daha belirleyici.
Determinant çeşitlerde koltuk filizlerini tamamen almayın; verim o filizlerden de gelir. Yalnızca toprağa değen alt yaprakları ve sararmış kısımları temizleyin. Bu, hastalık riskini azaltır ve hava dolaşımını iyileştirir.
Meyveler rengini tam aldığında, hafif bastırıldığında esneklik hissedildiğinde toplayın. Salkımı sap kısmından makasla kesmek bitkiyi yormaz.