Meneşe Kitabı

Toprak Kaynaklı Hastalıklar ve Önleme

Bahçede bir bitki sararıp soluyorsa ilk akla gelen genellikle sulama ya da gübre eksikliği olur. Oysa yaprakları sağlam görünen bir domatesin öğle sıcağında birden pörsümesi, fidelerin toprak yüzeyinden kopması ya da salatalıkların kök boğazında kararma gibi belirtiler çoğu zaman toprağın kendisinden gelir. Toprak hastalıkları bitkilerde sinsi ilerler; çünkü sorunun kaynağı gözle görülmez, belirti ortaya çıktığında ise kök sistemi çoktan zarar görmüştür.

İyi haber şu: bu hastalıkların büyük bölümü ilaçla değil, kültürel önlemlerle kontrol altına alınır. Toprağın yapısı, drenaj, sulama alışkanlığı ve ekim düzeni doğru kurulduğunda patojenlerin çoğu zararsız bir seviyede kalır.

Toprak kaynaklı hastalıkları tanımak

Toprakta yaşayan patojenler kabaca üç gruba ayrılır: mantarlar (fungal), mantar benzeri organizmalar ve bakteriler. Belirtiler birbirine benzediği için tanı koymak zordur, ama bazı ipuçları yol gösterir.

Belirti Olası neden Tipik koşul
Fidelerin toprak seviyesinden incelip devrilmesi Çökerten (damping-off) Aşırı nemli, havasız tohum harcı
Kök boğazında kahverengi-siyah çürüme, kolay çıkan bitki Kök ve kök boğazı çürüklüğü Ağır, su tutan toprak
Gündüz solup gece toparlanan bitki Solgunluk etmenleri (fusarium, verticillium) Sıcak dönem, aynı yerde tekrarlanan ekim
Gövde kesitinde kahverengi damar halkası Damar solgunluğu Bulaşık fide veya toprak
Kötü kokulu, yumuşak, sulu çürüme Bakteriyel yumuşak çürüklük Yaralanma + yüksek nem
Köklerde şişkin, boğum boğum yapılar Kök ur nematodu Kumlu, sıcak topraklar

Basit bir ayrım için bitkiyi topraktan çıkarıp inceleyin: fungal çürüklerde doku kuru ve lifli görünür, bakteriyel çürüklerde ise yumuşak, cıvık ve kokuludur.

Adım adım koruma planı

  1. Drenajı çözün. Toprak kaynaklı hastalıkların neredeyse tamamının ortak paydası fazla sudur. Su tutan bir yatakta kökler oksijensiz kalır, zayıflar ve patojene kapı açar. Ağır killi topraklarda kabartılmış (yükseltilmiş) yatak yapmak, bol organik madde eklemek ve toprağı çiğnemekten kaçınmak tek başına büyük fark yaratır. Toprağı hazırlarken yapılan iyileştirmeler, sezon boyunca hastalık baskısını doğrudan düşürür.
  2. Ekim nöbetini uygulayın. Aynı familyayı aynı yere üst üste ekmek, o familyaya özel patojenlerin toprakta birikmesi demektir. Patlıcangiller (domates, biber, patlıcan, patates), kabakgiller, baklagiller ve lahanagiller ayrı gruplar olarak düşünülmeli; her grup aynı yatağa en az üç yıl arayla dönmelidir. Mevsimlik ekim takvimini planlarken bu döngüyü kâğıt üzerinde çizmek işi kolaylaştırır.
  3. Sulamayı toprağa yapın, yaprağa değil. Yukarıdan yapılan sulama, topraktaki spor ve bakterileri sıçratarak alt yapraklara taşır. Damla sulama ya da bitki dibine yavaş su verme yöntemi bu bulaşma yolunu keser. Sabah saatlerinde sulayın; gündüz kuruyan yüzey, patojen için elverişsiz bir ortamdır.
  4. Toprağın canlılığını besleyin. Olgun kompost, faydalı mikroorganizma çeşitliliğini artırarak patojenlerin baskın hale gelmesini zorlaştırır. Ancak yarı çürümüş, ısınmamış kompost tersine etki yapabilir; evde kompost yaparken yığının yeterince olgunlaştığından emin olun.
  5. Sağlıklı başlangıç malzemesi kullanın. Fide harcı olarak bahçe toprağını doğrudan kullanmak, çökerten riskini ciddi biçimde artırır. Tohum ekiminde temiz, hafif ve iyi drene olan bir harç tercih edin. Satın alınan fidelerin kök topağını mutlaka kontrol edin; kahverengi, kokulu ya da lapa gibi kökleri olan fideyi bahçeye sokmayın.
  6. Aletleri ve elleri temiz tutun. Budama makası, bel, saksı ve destek çubukları patojen taşır. Hasta bitkiyle çalıştıktan sonra aleti temizleyin; kullanılmış saksıları yeniden doldurmadan önce fırçalayıp yıkayın. Budama işlerinde temiz kesit, açık yaradan giren bakterileri engellemenin en basit yoludur.
  7. Hastalıklı materyali bahçeden çıkarın. Solgunluk veya kök çürüklüğü görülen bitkiyi kökleriyle birlikte sökün. Bu artıkları kompostluğa atmayın; ev tipi kompost yığınları çoğu patojeni öldürecek sıcaklığa güvenilir biçimde ulaşmaz.
  8. Dayanıklı çeşit ve aşılı fide seçin. Özellikle domateste solgunluk etmenlerine dayanıklı çeşitler bulunur. Toprağı bilinen şekilde bulaşık bir alanda, dayanıklı anaç üzerine aşılı fide kullanmak en pratik çözümdür.
  9. Malç ve havalandırmayı dengeleyin. Malç toprak sıçramasını önler ve nemi dengeler, ama gövde dibine yığılırsa kök boğazını sürekli ıslak tutar. Malçı gövdeden birkaç parmak uzakta bırakın. Bitkiler arası mesafeyi sıkıştırmayın; hava akımı yaprak ve toprak yüzeyinin kurumasını sağlar.
  10. Sorunlu alanı dinlendirin. Bir yatakta üst üste hastalık çıkıyorsa o alana bir sezon boyunca hassas türleri ekmeyin. Yeşil gübre bitkileriyle ör

    Diğer yazılar