Bir bahçenin verimi, çoğu zaman toprağın kalitesinden ya da tohumun cinsinden önce alanın nasıl bölündüğüne bağlıdır. Aynı 20 metrekarelik arka bahçe, kötü planlandığında iki sıra domatese zor yeterken, doğru düzenlendiğinde salata yeşillikleri, tırmanan fasulye, aromatik bitkiler ve birkaç meyve çalısını bir arada barındırabilir. Bahçe tasarımı ve planlama, estetik bir kaygıdan çok, ışık, su ve emeğin en az kayıpla dağıtılması meselesidir.
Aşağıdaki adımlar, elinizde ister balkon büyüklüğünde bir alan ister birkaç yüz metrekarelik bir arsa olsun, aynı sırayla işler.
Güneşi bir gün boyunca izleyin. Planın temeli ışıktır. Sabah, öğle ve ikindi saatlerinde alanınızın hangi bölümlerinin gölgede kaldığını not edin. Günde 6 saatten fazla direkt güneş alan yerler "tam güneş", 3–6 saat alanlar "yarı gölge", altı ise "gölge" sayılır. Domates, biber, patlıcan, kabak ve fesleğen tam güneş bölgesine; marul, ıspanak, roka, maydanoz, nane ise yarı gölgeye yerleşir. Bu ayrımı yapmadan çizilen hiçbir kroki tutmaz.
Alanı kağıda ölçekli aktarın. Metre ile kabaca ölçün, kareli bir kağıda her karesi 50 cm olacak şekilde çizin. Duvar, ağaç, su musluğu, kapı ve geçiş yollarını işaretleyin. Bu basit kroki, hem bitki sayısını hem de ihtiyacınız olan toprak, malç ve damlama hattı miktarını tahmin etmenizi sağlar.
Yatak ve yol oranını belirleyin. Küçük bahçelerde en sık yapılan israf, gereğinden geniş yollardır. Bir yatağın genişliği, iki taraftan uzanarak ortasına elinizin ulaşabileceği ölçüde olmalı: 100–120 cm ideal. Duvara yaslı yataklarda ise tek taraftan erişildiği için 60–70 cm yeterlidir. Yollar 40–50 cm olduğunda hem el arabası geçer hem de ekim alanından çalınmaz. Yatak yüksekliğini 20–30 cm arasında tutmak, drenajı iyileştirir; bunun toprak hazırlığıyla ilişkisini ayrı bir yazıda daha ayrıntılı ele alıyoruz.
Kalıcı bitkileri ilk yerleştirin. Meyve çalıları, asma, kuşburnu, biberiye, lavanta, kekik gibi çok yıllık bitkiler yıllarca aynı yerde kalır. Bunları bahçenin kenarlarına, kuzey tarafına veya sebze yataklarını gölgelemeyecek noktalara alın. Yıllık sebzeler için kalan alanı esnek bırakırsanız, her sezon münavebe yapma özgürlüğünüz olur.
Dikeyi kullanın. Küçük alanlarda kazanılacak en büyük hacim yukarıdadır. Fasulye, bezelye, salatalık, kabak ve hatta bazı kavun çeşitleri kafes, tel örgü veya bambu üçayak üzerinde büyütülebilir. Dikey destekleri yatağın kuzey ucuna koyun; böylece güneyde kalan alçak bitkileri gölgede bırakmazlar. Duvar diplerinde saksı rafları kurmak, konteyner bahçeciliğinin sağladığı esnekliği plana katmanın kolay yoludur.
Bitki kombinasyonlarını kurgulayın. Aynı yatakta farklı kök derinliği ve olgunlaşma süresine sahip bitkileri birleştirmek, alanı iki kez kullanmak demektir:
Kaçınılacak eşleşmeler de vardır: sarımsak-soğan grubunu bezelye ve fasulyeyle, patatesi domatesle yan yana koymayın.
Suyu ve erişimi plana dahil edin. Yatakları musluğa göre değil, hortum veya damlama hattının mantıklı geçeceği eksene göre hizalayın. Aynı sulama ihtiyacına sahip bitkileri aynı yatakta toplamak, damla sulamayı kurduğunuzda tek vanayla yönetim sağlar. Kompost yığınına ve alet dolabına giden yolu da çizin; her sezon en çok yürüdüğünüz hat burasıdır.
Takvimle eşleştirin. Plan, zaman boyutu olmadan yarımdır. Hangi yatağın nisanda, hangisinin ağustos sonunda boşalacağını yazın; boşalan yere kış yeşilliği ya da yeşil gübre bitkisi girecek şekilde ardıl ekim kurgulayın. Mevsim takvimini plana not düşmek, boş kalan yatak sayısını gözle görülür biçimde azaltır.