Kasım sonunda bahçenin durması gerekmez. Sıcaklık düştükçe bitkilerin büyüme hızı yavaşlar, ama pek çok sebze ve süs bitkisi doğru korunduğunda kışı toprakta geçirir, hatta soğuk sayesinde daha tatlı bir hasat verir. Kış bahçeciliğinde amaç yazı taklit etmek değil; donun bitkiye verdiği zararı azaltmak, kök bölgesini sabit tutmak ve elimizdeki ışığı olabildiğince verimli kullanmaktır. Aşağıda yapı seçiminden sulamaya kadar süreci sırasıyla ele alıyorum.
İlk iş, ilk ve son don tarihlerini kabaca bilmek. Buna göre ekim zamanını geriye doğru hesaplarsınız: yapraklı yeşillikler donlardan önce en az 6-8 hafta büyümeye ihtiyaç duyar, çünkü soğukta kök gelişimi durur. Bahçenizde güney cephesindeki duvar dipleri, taş yüzeylerin yanı ve rüzgârdan korunan köşeler diğer alanlardan birkaç derece daha ılıktır. Kış üretimini bu noktalara kaydırmak, tek başına ciddi bir avantaj sağlar. Mevsime göre sebze yetiştirme takviminde belirttiğim gibi, lahanagiller, ıspanak, pazı, tere, roka, pırasa ve kışlık marul çeşitleri soğuk mevsimin asıl oyuncularıdır.
Her bahçeye tam boy sera gerekmez. Küçük ölçekte bile kademeli seçenekler var:
Plastik örtüde 150-200 mikron kalınlık, agril tipi kumaş örtüde ise 30-50 gramlık kalitede bir malzeme kışı çıkarır. Kar yükünü taşıyabilecek bir iskelet kurmak, ucuz malzemeden tasarruf etmekten önemlidir.
Soğukta bitkiyi zorlayan şey genellikle hava değil, kökün donup çözülmesidir. Bunu engellemenin en iyi yolu organik maddesi yüksek, iyi drene olan bir toprak. Sonbaharda olgun kompost ve yanmış gübreyi yüzeye serip hafifçe karıştırın; derin bellemeyi bahara bırakın. Ardından 5-8 cm kalınlığında malç (kuru yaprak, saman, ince ağaç kabuğu) örtün. Malç toprak sıcaklığını dalgalanmadan korur, yağışta sıçrayan çamurun yaprakları kirletmesini de azaltır.
Seralı üretimde en çok gözden kaçan konu havalandırmadır. Güneşli bir kış günü kapalı serada sıcaklık hızla yükselir, akşam ise ani düşer; bu salınım bitkiyi don kadar yorar. Sıcaklık 15 °C'yi geçtiğinde kapıyı veya yan örtüyü aralayın, akşamüstü hava soğumadan kapatın. Nem yüksek ve hava durgun kaldığında külleme, mildiyö ve kurşuni küf hızla yayılır. Yaprakların kuru kalması, kış hastalıklarına karşı en etkili tedbirdir.
Kışın buharlaşma az olduğu için su ihtiyacı belirgin şekilde düşer. Sabah saatlerinde, toprağın üst 3-4 santimi kuruduğunda sulayın; böylece gece gelmeden fazla nem çekilir. Damla sulama hattınız varsa donmaya karşı basınç düşürücüyü ve filtreyi boşaltın ya da hattı tamamen tahliye edin. Serada damla sistemi kullanmak, yaprakları ıslatmadığı için hastalık baskısını düşürür.
Sert don beklenen gecelerde iki katmanlı koruma işe yarar: seranın içine ek bir tünel örtüsü, saksıların gövdesine çuval veya köpük sarma, kök bölgesine kalın malç. Su dolu koyu renkli bidonlar gündüz ısı depolayıp gece yavaşça bırakır; küçük seralarda gözle görülür fark yaratır. Örtüyü bitkiye değdirmemeye çalışın, temas eden yaprak dokusu daha çabuk yanar.
| Grup | Yaklaşık tolerans | Not |
|---|---|---|
| Ispanak, tere, kuzu kulağı | Ağır donlara dayanır | Örtü altında hasat sürer |
| Lahana, karnabahar, pırasa | Donu iyi karşılar | Soğukta tat gelişir |
| Marul, roka, maydanoz | Hafif donlara dayanır | Tünel veya sera ister |
| Domates, biber, fesleğen | Dona dayanmaz | Isıtmasız serada kışlamaz |